Doğal Esans Yağlarla Bitlerden Kurtulun!

Lavender herb and essential oilProf. Dr. Kosta Mumcuoğlu’na göre gelişmiş ülkelerde özellikle 4-13 yaş grubu çocuklarda bitlenme vakaları her geçen yıl artmaktadır. Bilinçsizce kullanılan bit şampuanları ve içeriğindeki permetrin, malatoin, DDT gibi maddelerin artık verimli olmadığı yapılan çalışmalarla da sabittir (Combescot ve diğ.1996). Ne hazindir ki doğaya dost çözümler üretememenin sonucu olarak sadece bakteriler antibiyotiklere direnç kazanmadı, aynı zamanda kullandığımız böcek kovucu ilaçlara da böcekler direnç kazandı. Bitlenme vakaları çoğaldığı gibi bitlerden kurtulma süreleri de uzadı. Çocuklarımıza o kimyasal sentetik böcek ilaçlarındaki zehirli maddelere maruz bırakmamız sonucu daha minik yaşta bağışlılıklarının olumsuz etkilenmesi de cabası. Piyasada anti-bit olarak satılan pek çok pedikülosit şampuan sadece erişkin bitlere karşı etkili olurken sirkeler (bit yumurtaları) için aynı ölçüde etkili olamadığından 10 gün gibi kısa bir zamanda bile şampuanı kullanan kişilerde yeni bit istilası başlayabilmekte ve ilaçlı şampuanın defalarca kullanılması gerekmektedir. Bu açıdan kullanılan karışımların hem canlı bitleri hem de pireleri (yumurtaları) yok etmekte etkili bir karışım olması çok önemlidir.headlice

Neyse ki Hipokrat’ın “Önce zarar verme” ilkesini benimsemiş pek çok araştırmacı artık her alanda olduğu gibi pirelerle mücadele de alternatif doğal tedavi yöntemlerini araştırmaya başlamış ve ilaç firmalarının bile iştahını kabartacak bulguları bilim dünyasına sunmaktadırlar. Bit ve pirelerle mücadelere fesleğen, zerdeçal veya misvak gibi çok bilindik bitkilerden tutun da hiç duymadığımız acıağaç (Quassia amara) veya cajeput (Melaleuca leucadendra) bitkisinin kullanımına kadar halk reçetelerine rastlamak mümkün. Ben hem daha ziyade çocuklara uygulanacağı için mümkün olan en pratik hem de en doğal yöntemlerden biri olan esans yağ formüllerini paylaşmak istiyorum zira son yıllarda pek çok esans yağ bileşenleri açısından test edilmiş ve hemen hepsi de saç bitleri ile mücadelede olumlu sonuçlar vermiştir.

Bit, pire veya kenelerle mücadelede en eskiden beri sıklıkla kullanılan esans yağlar çayağacı ve lavanta yağlarıdır ancak yeni yapılan çalışmalarla bu liste çok daha genişlemiş ve bergamot, papatya, okaliptüs, lavanta, melisa, rezene, karanfil, tarhun ve nane esans yağları da bitlerle mücadele eden yağlar listesinde yerini almıştır (Lawless,1992 ve Tisserand, 1989). Örneğin, yapılan çalışmalardan birinde alkol çözeltisinde anason, kekik, tarçın yaprağı, kızıl kekik ve çay ağacı esans yağları deneklere haricen uygulanmış ve gece boyu saçta bırakılmış ve yağların hepsinin pireleri öldürmekte başarılı olduğu tespit edilmiştir. Araştırmacılar ertesi gün durulama suyuna aynı esans yağların kullanımının mücadelede etkili olduğunu belirtmiş ve istenirse alkol yerine sirkeli suyun da kullanılabileceği önerisini de getirmişlerdir. Bu yağlara bir uzman gözüyle bakıldığında ortak özellikleri olan, fenoller ve fenolik eterler, ketonlar, ve 1,8-sineol bileşenleri büyük olasılıkla bitlere karşı en etken bileşenlerdir diye de düşünebiliriz (Veal,1996). Takip eden yıllarda başka araştırmalar da yapılmış ve hemen hepsi gayet olumlu sonuçları gözler önüne sermiştir. Örneğin Lahlou ve arkadaşları 24 farklı esans yağın bitlere karşı etkinliğini incelemiş ve yarpuz, fas kekiği, ve meksikan disfenyası yağlarına maruz kalan bitlerin teması takiben 15 dakika içinde tamamen öldüklerini tespit etmişlerdir (Lahlou ve diğ. 2000). Ne yazıkki bu yağlar hem yaygın olarak bulunabilecek cinsten değil hem de çocuklarda kullanımına ait olumlu bir veri henüz olmadığı için çocuklara kullanımını tavsiye edemesem de benim için en önemli yanı yine ortak özelliği olan bileşenleridir: fenol ve fenolik eterler, ketonlar, ve 1,8- sineol.

Bake-With-Essential-OilsÇocuklarda bit istilalarının artması başka araştırmacıların da dikkatini çekmiş ve özelikle esans yağlar en çok araştırılan alternatif yöntemler olmuştur. 2007 senesinde labaratuvar ortamında değişik esans yağlar, DEET, yağ karışımları ve hindistancevizi yağı bitler üzerine etkisi konusunda araştırılmış ve DEET de dahil olmak üzere araştırılan hiç bir maddenin tek başına tavsiye edilebilecek derecede iyileşme sağlamadığı ancak kullanılan bütün esans yağların DEET’den daha etkili olduğu ve çay ağacı yağının diğerlerinden daha yoğun derecede hem haşere savar hem de kurutucu özellik sergilediği tespit edilmiştir (Canyon & Spear, 2007). Bu çalışmayı destekler içerikte başka bulgular da Arjantin’den gelmiş ve lavanta, nane ve okaliptüs yağlarının permetrine dirençli bitlerde dahi etken olduğu kayıtlara geçmiştir (Gonzales-Audino ve diğ. 2011) Yine aynı yıl bir başka laboratuvar çalışması da nane, okaliptus, lavanta ve portakal esans yağlarının hem tek başlarına hem de birlikte uygulamaları kontrol grubuyla kıyaslanmış ve her birinin bitlere karşı etkisi not edilmiştir. Kullanılan bütün yağların kayda değer etkili olduğu ancak içlerinden nane yağının %10 yoğunlukta uygulamasının en etkili bit savar olduğu tespit edilmiştir. Aynı çalışma nane ve okaliptus yağ karışımının %10 yoğunlukta losyon olarak uygulanmasının piyasada satılan bit kovuculara eşdeğer etkide olduğunu da belirtmişlerdir. Yine Mumcuoğlu, İsrail’de 4 ilkokul ve 200’e yakın çocuğu kapsayan 4 aylık bir klinik çalışma sonucu citronella (idris otu) esans yağının ciddi ölçüde bit savar olduğunu tespit etmiştir.

Literatüre baktığınızda daha çok sayıda araştırma bulunabilir elbet. İçlerinde belki de en çarpıcı olanı 2010 senesinde Avustralya’da yapılan çalışmadır. Bu araştırmaya göre lavanta ve çayağacı esans yağ karışımı kullanan çocuklardan %98’inde bit kalmazken pyrethrin ve piperonyl butoxide gibi pestisit içeren karışımı kullananlarda bu oran sadece %25 olmuştur. Bu kendi başına bile gayet umut vaad eden bir çalışmadır. Yine aynı sene, bu defa başka araştırmacılar okaliptusun farklı cinslerinden elde edilen yağları test etmiş ve Eucalyptus sideroxyln, Eucalyptus globulus (en yaygın olarak piyasada bulunan) ve Eucalyptus maidenii cinslerinin bitlerle mücadelede en etkili cinsler olduğunu göstermişlerdir. Bitleri savmakta etkili okaliptus cinslerine baktığımızda yine bileşenlerinde bulunan 1,8 sineol en bariz ortak özellikleridir ve bu vesileyle diyebiliriz ki 1,8 sineol bileşeni yüksek olan yağlar etkili bir pedikülost ve ovisit olarak kabul edilebilir.

Bu önbilgileri paylaştıktan sonra sanırım artık bir kaç esans yağ formulü ve doğal yollarla b7fa8ddd922ce456b69fc51f1d3c4f0cbit ve sirkelerden nasıl kurtulacağımızı anlatmanın zamanı geldi. Öncelikle mutlaka bir bit tarağına ihtiyacınız var, saçları bölümlere ayırıp ıslakken taramak da önemli detaylardan biri. Elma şırası sirkesi bulabilirseniz ne ala, eğer bulamazsanız o halde asitlik oranının %5’den yüksek olmamasına dikkat etmek kaydıyla başka bir cins sirkeyi de bu amaçla kullanabilirsiniz.

Tarifler ve Esans yağlar nasıl uygulanmalıdır?

  • Önce sadece esans yağları minik bir cam kâsede harmanlayın. Kehribar veya koyu renkli minik cam şişeler esans yağ karışımlarını saklamak için çok uygundur. Edinebilirseniz bu şişelerden birkaç tane elinizin altında bulunmasında fayda var. Yağları böyle bir şişede daha kolay harmanlar ve de güneş ışığının zararlı etkilerinden daha uzun süre saklayabilirsiniz.
  • Yağ karışımını öncelikle bileğinize 1 damla damlatıp biraz bekleyin ve alerjik bir reaksiyonun olup olmadığını kontrol edin. Özellikle çocukların veya yaşlıların cildi hassas olanların esans yağlardaki bulunan güçlü etken maddelere alerjisi olabilmektedir.
  • Alerjik bir engel yoksa esans yağ karışımını baz yağınıza ekleyin ve saç diplerine gelecek şekilde sürün. Başı sıkıca havlu ile sarın ve 1 saat kadar bekleyin.
  • Saçınızı yıkadığınız şampuana esans yağ karışımından 3 damla ekleyerek saçlarınızı bu şampuanla yıkayın.
  • Yumuşatıcı veya başka bir kozmetik ürün kullanmayın.
  • Son durulama suyu bir bardak su ve bir bardak sirke karışımı 1 damla biberiye esans yağı olacak şekilde saçınıza dökün ve bir daha suyla temizlemeden sirkeli karışımı saçta bırakın.
  • Temiz bir havlu ile saçı kurulayıp sık dişli bir tarakla saçı açık renkli bir havlu veya çarşaf üstünde uzun uzun tarayın.
  • Yastık kılıfları ve çarşaf veya şapka gibi aksesuarları da en yüksek ısıda yıkamayı da ihmal etmeyin.
  • Esans yağ içeren bit savar karışımını 10 gün sonra yeniden aynı şekilde tekrarlayın. Bu şekilde saşta kalmışsa sirkelerin de yeniden bite dönüşmesini engellemiş olursunuz.
  • Düzenli kulandığınız şampuana mutlaka esans yağ harmanından 5-6 damla damlatın. Bu ilerdeki bitlenmeleri önlemeye başlı başına yeter. Karışımın kokusu ağır geliyorsa sadece da tek başına bitlenmeyi önlemekte faydalı olacaktır.
  • Formüllerde bahsi geçen baz yağlar neler olmalıdır derseniz; hindistancevizi, zeytinyağ, hint yağı veya misvak yağı bileşenleri açısından uygun seyreltici yağlardır.

Tarifler baz yağda %10 oranında seyreltilmiş esans yağ tarifleridir. Bitler temizlendikten sonra sadece koruyucu amaçla bu uygulamayı yapmak isterseniz o zaman %1 seyrelti için aynı ölçüde baz yağa sadece 1er damla esans yağlardan damlatmak yetecektir. Bu oranlara sadık kalarak kendi istediğiniz seyreltiyi de kendiniz ayarlayabilirsiniz.

 Anti-bit Tarifler ve Karışımlar IEssential Oil

15 ml baz yağ
10 damla nane esans yağ
10 damla lavanta esans yağ
10 damla okaliptüs esans yağ

 

Anti-bit Tarifler ve Karışımlar II
15 ml baz yağ
10 damla lavanta esans yağ
10 damla okaliptüs esans yağ
5 damla tarçın kabuğu esans yağ
2 damla kekik esans yağ
3 damla biberiye esans yağ

Anti-bit Tarifler ve Karışımlar III
15 ml baz yağ
10 damla çay ağacı esans yağ
10 damla tarçın kabuğu esans yağ
5 damla okaliptüs esans yağ
2 damla kekik esans yağ
3 damla lavanta

Anti-bit Tarifler ve Karışımlar IVdownload
15 ml baz yağ
15 damla karanfil esans yağ
15 damla okaliptüs esans yağ

Saç Derisini Rahatlatıcı Esans Yağ Karışımı
Eğer bit ısırıklarından dolayı kafa derisinde tahriş ve enflamatuar bir durum varsa o zaman şu formüller de hem iyileşmede hem de kaşıntı hissinde işe yarayacaktır. Bu karışımı isterseniz gece boyu bırakabilir veya saça uygulayıp bir saat sonra yıkayabilirsiniz.

10 ml hindistancevizi yağı
10 damla lavanta
5 damla alman papatyası esans yağ
5 damla sardunya – Pelargonium graveolens

Belirtmekte fayda var, bitlenmek bir pislik göstergesi değildir. Çocuğunuzun ne kadar iyi okula gittiğine, ne kadar seçkin arkadaşları olduğuna bakmadan her çocuğun başına gelebilir. Çocuğu korkutmadan bu haşerelerden ivedilikle temizlemek ve bir daha olmasını da engellemek için burada tarif edilen yöntemler yeterli olacaktır.

∞ Sağlıkla Kalın ∞

Herhangi bir sağlık riski olanların, hamilelerin, emzirenlerin ve 5 yaş altındaki çocukların hekime danışmadan bu karışımlardan bazılarını uygulamaları tavsiye edilmez.

Kaynakça
Başer, H., Buchbauer, K. (2010). Handbook of essential oils: Science, technology, and applications. Boca Raton: CRC Press/Taylor & Francis.
Buckle, J. (2003). Clinical aromatherapy: Essential oils in practice (2nd ed.). Philadelphia: Churchill Livingstone.
Lahlou M, Berrada R, Agoumi A, et al. 2000. The potential effectiveness of essential oils in the control of human head lice in Morocco. International Journal of Aromatherapy. 10(3/4) 108-123.
Veal L. 1996.The potential effectiveness of essential oils as a treatment for headlice,
Pediculus humanus capitis. Complementary Therapies in Nursing & Midwifery. 2(4)
97-102.

This entry was posted in Bitkisel Yağlar, Genel, Pratik Reçeteler and tagged , , , , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply